İstanbul 5.11.2O26
SANAT RUHUN GIDASIDIR
Sevgili Tijen
Festival’de izlediğin oyun anlattığın kadarıyla çok çarpıcı. Mutlaka yaz, yazmalısın. Bu oyunu gören herkesten çok güzel geri dönüşler alınca, ben de iyice merak ettim. Ben de burada elimden geldiğince tiyatroya, operaya ve sinemaya gitmeye çalışıyorum. Dahası geçen hafta Almanya’nın en iyi operasına sahip olan Frankfurt’ta hiç bilmediğim Haendel operası Ottone’yi izledim. Muhteşemdi. Kötü zamanlarda sanat gerçekten ruhun gıdası gibi.
Bakıcı kadınlar
Bizi sorarsan fena değiliz çünkü Gürcistan’dan Nana geldi. Nana hemşire on üç yıl bir ALS hastasına bakmış, işini çok iyi biliyor. Okumuş bir aileden geliyor, annesi avukatmış, kendisi de psikoloji ve pedagoji okumuş. Eşiyle büyük bir çocuk yuvası kurup on beş yıl işletmişler. Sovyetler Birliği çöküp de herkes darmadağın olunca yurt dışında çalışabilmek için hemşirelik okumuş. Nefis yemekler pişiriyor, on parmağında on marifet, daha önce bizde çalışan köylü kadın Zamira’nın tam tersi. Zamira’nın peşinden koşmaktan yoruldum, o kadar tembeldi ve hiçbir iş bilmiyordu. Ama ağabeysinin karısına tecavüz ettiği için on altı yıl hapis cezası alan kocasını kurtarmak amacıyla para kazanmaya çalışıyor. Çünkü avukatı nasıl olacaksa on bin euro’ya adamın serbest bırakılacağını söylemiş. Düşünebiliyor musun? Konuyu kurcalayınca kocasının masum olduğuna kendisinin de inanmadığını gördüm ama bu adamı boşaması mahalle baskısı yüzünden mümkün değil. En kötüsü de böyle bir şey yapsa kendisi gibi cahil olan çocuklarının onun yüzüne bakmayacakları korkusu…Al sana bir feminist öykü daha…
Sanat ruhun gıdası
Sanat ruhun gıdası dedim ya. Gerçekten öyle. En son Köln’de izlediğim Rigoletto’da müthişti. Belki ben de yazarım. Verdi’nin biliyorsun kadının ataerkil sistemin içinde yok oluşuna karşı bir duruşu var. Operalarının hepsinde bu gündeme geliyor. Ama bu duruş eril bir bakışı da beraberinde getiriyor. Söz gelimi sürekli dışlanan, alaya alınan kambur cüce Rigoletto gözü gibi her şeyden çok sevdiği kızı Gilda’yı ataerkil ve cinsiyetci bir dünyanın acımasızlığına karşı eve hapsederek korumaya çalışıyor. Ama Gilda kaçırılıyor, en kötüsü de kendisini kaçıran Kont’a aşık oluyor. Operanın sonunda Kont’tan öç almak isteyen Rigoletto onu yok etmek için hazırladığı tuzağa kızını düşürüyor.
Olaya Gilda’nın açısından baktığımızda ataerkilliğin ürettiği bir kadın tipi ortaya çıkıyor. Bu kadın naif, sevgi dolu ve kendini sevdiği için feda edecek kadar özverili. Bu nedenle de şiddet dolu eril dünyada kurban olmaya mahkum bir kadın. Verdi, Gilda için harikulade aryalar bestelemiş bile olsa, olayı babası Rigoletto’nun açısından anlatıyor, onun öfkesinde, acısında odaklaşıyor. Kızı ise babanın ne acılar çektiğini gösteren bir araç sadece. Düşünsene belki de Verdi bugün yaşasaydı Gilda’yı kendisine yapılan haksızlığın hesabını soran ve sistemin iç yüzünü gösteren güçlü bir kadın olarak gösterirdi öyle değil mi? Kontun istismar ettiği bütün kadınların bir araya geldikleri ve Konttan ve saraydan hesap sordukları bir koro günümüz ‘’me too’’ olaylarına gönderme yapabilirdi. Ama bu fantezilere ne yazık ki ne libretto ne de müzik uygun. Katharina Thalbach’ın sahnelediği bu operada da eril sistemin acımasızlığı çok çarpıcı bir biçimde sergileniyordu. Feminist bakışı çok beğendim.
Aile dizimi
Bendeki en büyük yenilik aile dizini çalışmalarına katılmamdı. Gelenler doktor, pedagog, mimar, mühendis gibi mesleklerdendi. Çok ilginçti Tijen. Bu çalışmayı mutlaka sürdüreceğim. Biliyorsun aile diziminde bir sorun gündeme getiriliyor. Sonra o sorun çerçevesindeki insanları temsil edecek kişiler gruptan seçiliyor ve mekanda konumlandırılıyor. İşin tuhafı temsil edenler beden dilleri ve duygularıyla sorunlara hiç beklenilmedik bir biçimde bir yön verebiliyor. Ama burada grubu yönlendiren kişi çok önemli. Küçük bir örnek: Ben erkek kardeşimle ilişkimde düşündüklerimi ifade edemediğimi, konuşamadığımı söylemiştim. Daha sonra gruptan benim geleceğimi temsil edecek olan bir kadını seçtim. Kadının yüzü aydınlıktı, gözleri pırıl pırıldı ama ağzı kilitlenmişti, yani yüzünde bir ikilik vardı. Hiç fark etmeden ya da bilinçaltından benim duygularım ona geçmişti. Kendi aile dizinimde kardeşimle olan düğümleri bir derece çözdüm diyebilirim. Temsil edenler tiyatro oynamıyorlar, gerçekten o duyguları yaşıyorlar. Hep maske taşıyan, kendi yüzünü göstermekten korkan bir adamın öyküsü, birbirleriyle anlaşamayan iki kız kardeşin sorunları, kimseyle yakınlaşamayan yaşlı bir kadının yalnızlığı, kızıyla çatışma yaşayan bir annenin öyküsü gündeme geldi. Bu çalışmalar sırasında bilinçaltındaki duygular ortaya çıktığı için bol bol gözyaşı döküldü. Ben bu kadar çok ağlayan insanı bir arada görmemiştim. Ama grupta inanılmaz derecede iyi bir enerji ve dikkat yoğunluğu vardı. Çok etkilendim. Görüştüğümüzde sana daha ayrıntılı anlatırım.
Dışarda pırıl pırıl güneşli bir hava. Sonbaharın renleri de ayrı bir güzel. Ama soğuk, kışın başlangıcı hissediliyor burada. Sana bol enerji ve olabildiğince güzel bir kasım ayı diliyorum.
Sevgiyle
Zehra
