Süleymaniye Camii bir detay

Mimari tasarımlar içinde, dinsel yapılar bir başka önem taşır. Dini yapıların merkezine  koyduğumuz insanın varlığı aşkın varlığıdır. Gökyüzüne avuçların ve kalbin açıldığı her yer aslında Tanrı’nın ve inancın olduğu yerdir. Tanrı sevgisi, bir insanı sevebilme yetisidir çünkü. Tüm dinsel mekanlarla birlikte, İslamiyet’te Tanrı’nın evi sayılan camiler, günlük hayatın sorunlarının paylaşılıp, çözüldüğü, zamana dair aydınlatıcı bilgilerin paylaşıldığı birer toplumsal iletişim noktalarıdır aynı zamanda. İnsan sevgisini aşk ile gerçekleştirdiği her yapıtın her bir taşına özenle işleyen Mimar Sinan ustanın çalışmaları ışığında iç mekânlarda aşk algısına kavuşmanın değeri üzerine mütevazı bir yaklaşım.

dört kitabın mânâsın okudum hâsıl ettim

aşk’a gelince gördüm, bir uzun hece imiş

Yunus Emre

Bir cami ile yüzleşirken, yani ruhumuz, ona önce dışarıdan bakarken, içeride karşılaşacağı ve buluşup, bütünleşeceği bir sırrı arar sürekli. Işk,  yani aşk yoluna duyulan merak, bir caminin kubbesine gözlerimizi diktiğimiz anda başlar. 

‘Bir evin, bir kilisenin, bir sarayın dört cephesi, ne kadar güzel olursa olsun, mimari mücevherin kapatıldığı muhafazadan başka bir şey değildirler. Bu mahfaza zarif biçimde işlenmiş, sanatkârane biçimde oyulmuş, üstüne zevkli biçimde ajurlar açılmış olabilir. Bir şaheser olabilir ama yine de bir mahfazadır.'(Zevi, 2015: 17)

 Biz bu mahfazanın içindekine doğru çekiliriz, dışarıdan içeri, içerden dışarı, karanlığı bölen ışığın gölgelerini silmek isteriz zamanın yüzünden. 

Tüm mimari yapılar gibi ilk bakışta  üç boyutlu görünür camiler de. Ne büyük yanılgı… Zaman dediğimiz, o acımasız el, o geriye dönmeyen çark, nice duaları içine saklamış, nice aşkları ruhuna gömmüş, o paha biçilemez değer, bir mimari yapıtın algılanmasında en önemli öğelerdendir. Bir caminin içinde hissettiklerimizi anlamamız içinse, bize ışık tutar. Değişimi fark etmemizi sağlayan , yeni, yepyeni  bir algıya bizi yönlendiren, algı kapımızı görünürün ötesine açan ve  mekanı bütünleyen bir  boyuttur zaman. 

‘Ne var ki mimarlık daha önce söylediğimiz gibi, dört boyutu aşar…. mimari organizmaya kendi kendimize adım atmalıyız, bu organizmanın parçası  ve ‘ölçü birimi’ olduğumuzu hissetmeliyiz, mekanın bizzat içinde olmamız gereklidir, verimlidir, ama bütün bunlar, bizim, bizzat, fiziksel anlamda, manevi anlamda, insanca, mekanları yaşayacağımız o saati hazırlamaktan başka bir şey yapmazlar.
Ve o saat, mimarlığın saati olacaktır.'(Zevi, 2015: 43)

Mimarlık hiç kuşkusuz aşk’ın saatini söyler, insanoğlunun yüreği, birliğe ilk ulaşmaya çalıştığı, yani ilk kelamı ettiğinden beri. Mimarlığın saati, insanlığın kalp ritmidir. Onunla bütünleşerek atar. Nice tanrısal yapı, bu ritmik buluşmanın izini sürer, yeni yollarını araştırır, Taşa, kalbimizle aşk vermenin yolu kolay değildir. Zamansız olamadığı gibi, insansız mekan olmaz, olamaz. Çünkü ancak, insan sevgisinin Tanrı sevgisi olduğunu bildiğimizde, her yapıtın, insana ulaşmak için yapıldığını anlarız, hissederiz, insansız bir yapıt, bir boşluktur, içinde sadece acının fısıltılarını taşıyan.

Bu gerçeği o büyük İslam Mimarları çok iyi biliyorlardı. Her bir taşı koyarlarken bir yapının bütünlüğüne, her bir taşın o yapıtın içinde insana dair bir öykü yaşatacağını biliyorlardı.

‘Camiler, yeryüzünde Allah’ın evleridir. Yıldızlar, yeryüzündekileri aydınlattığı gibi; camiler de gökyüzündekileri aydınlatır” ve “Şöyle ki, camiler Allah’ın yeryüzündeki evleridir. İnşa edilmeleri, korunmaları, gözetilip temiz tutulmaları sünnet kılınmıştır” hadisleri “Allah’ın evi” sıfatını desteklemektedir. ‘ ( Gürsoy, 2013: 42)

           Camilerde, toplumsal yaşamın her heyecanı, her hüznü, her sevinci paylaşılır.